Arheološka nalazišta u gradu i okolini potvrđuju da su na ovom prostoru postojala naselja još u mlađem kamenom dobu, a da su od početka nove ere ovde  bili Rimljani. Tokom trajanja Nemanjićke Srbije, u XIII i XIV veku, Šabac je bio u njenom sastavu i pripadao je Mačvanskoj banovini. Ostaci letnjikovca kralja Dragutina nalaze se u Debrcu, kraj Save na oko 30 km od Šapca ka Obrenovcu.

Tokom Srednjeg veka, na mestu današnjeg Šapca postojalo je slovensko naselje pod imanom Zaslon.
U drugoj polovini XV veka, posle pada tadašnje Srbije pod tursku vlast, Turci ovladavaju u ovim krajevima. Na pogodnom mestu, nedaleko od ušća rečice Kamičak u Savu, Turci započinju 1470. godine gradnju tvrđave. Ova tvrđava je bila, iako ne grandioznih dimenzija, veoma značajna za obezbeđenje severne granice turskog carstva prema Ugarskoj a kasnije Austrougarskoj carevini.

Gradsko naselje je nastalo u zaleđu tvrđave, od nje fizički odvojeno oko 1 km, obzirom da je oko same tvrđave zemljište bilo močvarno. Taj deo grada naziva se Bair (breg, uzvišenje). Tu su jedni nasuprot drugih živeli Srbi i Turci.

Ime grada – Šabac najverovatnije nastaje od reči Sava: Sava-Savac-Šabac, mada to nikad nije naučno potvrđeno.
Veći istorijski značaj za Srbe Šabac dobija izbijanjem Prvog srpskog ustanka 1804. godine pod Karađorđem Petrovićem. U okolini Šapca odigrala se jedna od najznačajnijih bitaka ovog ustanka – slavni Boj na Mišaru. Bitka se dogodila 1. avgusta (13. avgusta po novom kalendaru) 1806. godine. Mišar,  selo udaljeno 6 km od Šapca idući ka Beogradu, bilo je poprište slavnog boja u kome su Srbi predvođeni Karađorđem, do nogu potukli mnogostruko jaču tursku vojsku.

Prvi zamah Šabac doživljava posle Drugog srpskog ustanka. Ovaj period se poklapa sa periodom uprave prosvećenog Jevrema Obrenovića, brata Kneza Miloša. Jevrem je bio jedini pismen od braće i čovek širokih i  naprednih nazora. On je Šapcem upravljao 15 godina i za to vreme je mnogo toga iz korena promenio  i unapredio ukupan život dotadašnje turske kasabe. Ovaj znameniti čovek je vodio veliku borbu sa nazadnim i prevaziđenim, gotovo orijentalnim shvatanjima života kod Srba. On unosi duh evropske civilizacije, i grad počinje da poprima izgled „prečanskih“ varoši.

U Jevremovo vreme Šabac postaje „Prva varoš Srbije“, i prednjači u mnogo čemu. Prvi klavir u Srbiji stigao je baš  u Šabac, kao i prvi fijaker, prvi zastakljeni prozor, gvozdeni krevet i još mnogo toga. U to vreme kao prvi, ili među prvima u Srbiji, Šabac dobija bolnicu i apoteku, osnovnu školu a potom i gimnaziju, muzičko društvo, kasarnu, kafane, prve pozorišne predstave.

Poslednji turski vojnik napušta Šabačku tvrđavu 1867. godine. U to vreme Šabac se već uveliko razvija i koristi sve prednosti pograničnog grada preko kog se odvija veliki deo srpskog uvoza i izvoza roba.
Ovako dinamičan razvoj Šapca nastavlja se sve do Prvog svetskog rata. Zbog ubrzanog       razvoja, usvajanja evropskih novina kao i burnog kafanskog života Šabac dobija epitet „Mali Pariz“.

Na žalost, dolazi Prvi svetski rat i Šabac kao i njegova okolina trpe strahovita razaranja. Grad od predratnih 14000 stanovnika iz rata izlazi bukvalno prepolovljen, sa 7000 žitelja. Zbog velikog stradanja ali i izuzetnog držanja. Šabac posle rata dobija tri jedinstvena ordena: Francuski Ratni krst sa palmom (1920.), Čehoslovački Ratni krst (1925.) i Karađorđevu zvezdu.

Posle svog velikog postradanja Šabac je nazvan, po uzoru na slavni francuski grad – „Srpski Verden“.
U neposrednoj blizini Šapca, na obroncima Cera dogodila se čuvena Cerska bitka, avgusta 1914. godine. Srpska vojska pod komandom generala Stepe Stepanovića porazila je austrougarsku vojsku, što je bila prva saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu. General Stepanović posle bitke unapređen je u zvanje vojvode. O ovoj velikoj pobedi svedoči Spomen Kosturnica u Tekerišu na legendarnom Ceru.

Tek što se oporavio od posledica strahovitih razaranja u Prvom svetskom ratu i počeo ponovo da se izgrađuje i razvija, stiže novi rat. Drugi svetski rat takođe se svom žestinom sručio na ove prostore. Već u prvoj ratnoj godini, 1941. godine septembra meseca Nemci brutalno proteruju oko 5000 šapčana u sremačko selo Jarak gde su bili smešteni, bez hrane i vode, u improvizovanom logoru. Sa tog „krvavog marša“ mnogi se nisu vratili živi u svoj grad.  Za vreme Drugog svetskog rata u Šapcu je postojao koncentracioni logor kroz koji je za 4 ratne godine prošlo oko 25000 građana. Ukupne žrtve koje je ovaj grad dao iznose oko 7000 ljudi. Šabac je od Nemaca oslobođen 23. oktobra 1944. godine.